بلاک عصبی یا بلاک منطقهای عصبی به ایجاد هرگونه وقفه عمدی در حرکت پیام عصبی در طول عصب گفته میشود که معمولاً در راستای کاهش درد انجام میشود. بلاک عصبی یک روند کوتاه مدت است که معمولاً از چند ساعت تا چند روز به طول میانجامد و در طی آن بیحسکننده موضعی و کورتیکواستروئید و مواد دیگر در داخل یا کنار عصب تزریق میشود.
انسداد نورولوتیک، از بین رفتن عمدی و موقتی رشته عصبی از طریق استفاده از مواد شیمیایی، گرما، سرما که میتواند برای هفتهها یا ماهها یا برای همیشه باقی بماند.
بلوک عصبی محیطی، درمانی برای کنترل درد است که شامل تزریق بیحسکننده موضعی در اطراف اعصاب برای بلوک یا توقف احساس دردی که به مغز میرسد، میشود. بلوک نوروآگزیال، تزریق بیحسکننده موضعی در نخاع از طریق یک سوزن یا کاتتر (لوله بسیار نازک و کوچک) برای بلوک انتقال درد از نخاع به مغز است.
بلاک عصبی یا مسدود کردن راه امواج عصبی روشی است که از یکصد سال پیش تا امروز برای ارزیابی و درمان هر دو درد حاد و مزمن به مرسوم بوده است و یک داروی شیمیایی را نزدیک یک عصب خاص تزریق می کنند تا جلوی عصبی مربوط به انتقال حس در را در مسیر های نوسیسپتیو (nociceptive) بگیرد (مسیرهای نوسیسپتیو مسیرهایی عصبی هستند که سیگنال های درد ناشی از عوامل فیزیکی یا شیمیایی را از بافت های بدن به مراکز احساس درد می رسانند). با مسدود کردن این مسیرهای عصبی آن ناحیه از بدن بی حس می شود.
تکنیک های بلوک عصب بخش با ارزشی از برنامه ی کنترل درد را تشکیل می دهند و به کمک آنها کارهای درمانی دیگر هم امکان پذیر می شود.
که عبارتند از تزریق موادی مثل فِنُل یا الکل به روی عصب و این مواد مسیرها عصبی انتقال درد را خراب می کنند . این کار باعث تسکین دائمی درد نمی شود، و ممکن است تکرار تزریق لازم آید. آثار جانبی هم دارد و ممکن است به اعصاب کناری آن ناحیه صدمه بزند و عضله از کار بیفتد . بنابراین بلاک های تخریب کننده ی عصب را برای بیماری های دردناک شدید و بیمارانی که دیگر امیدی به زنده ماندنشان نیست در نظر می گیرند.
که در آن مواد غیر تخریبی مانند بی حس کننده های موضعی مثلا لیدُکائین (lidocaine) یا بوپیواکایین (bupivacaine) را به کار می برند. گاهی ماده ی تزریقی ترکیبی از یک بی حس کننده ی موضعی و داروهای دیگری مورد استفاده قرار می گیرد . بلوکه کننده های غیرتخریبی راه انتقال درد را سد می کننند بی آنکه مسیرهای “نوسیسپتیو” ار خراب کرده باشند . بنابراین مصرف درمانی زیادی دارند.
بلاک عصبی ممکن است قدری دردناک و استرس آور باشد. معمولا برای آماده کردن بیمار جهت بلاک عصبی، یک بی حسی موضعی در او انجام می دهند. مهارت و تجربه ی دکتر در انجام بلاک عصب برای توفیق در این کار اهمیت زیادی دارد. عموما ً این کار به دست متخصص بیهوشی انجام می شود. گاهی بلاک عصب را به طور سر پایی انجام می دهند، در مواردی هم لازم است بیمار مدتی کوتاه در بیمارستان بستری شود .
بلاک شاخه عصبی مدیال تزریقی است که برای اطمینان حاصل کردن از آنکه منبع کمردرد بیمار مفاصل فاست هستند استفاده میشود. یک جفت مفصل فاست در تمامی مهرههای کمر وجود دارد. این مفاصل که به نام آپوفیزیال نیز شناخته میشوند، در عین ایجاد استحکام امکان حرکات طبیعی و انعطافپذیری در ستون فقرات را نیز فراهم میکنند. هر مفصل فاست دارای عصبهای کوچکی است به نام عصبهای شاخه مدیال. این عصبها سیگنالهای درد را از مفاصل فاست به مغز منتقل میکنند.
اختلالات و شرایط متفاوتی مانند تنگی کانال نخاعی، آرتروز و یا ضربه به کمر(به عنوان مثال در تصادفات رانندگی) میتوانند منجر به التهاب مفاصل فاست شوند که در این صورت عصبهای شاخه مدیال سیگنالهای درد را به مغز منتقل خواهند کرد.
عصبهای این شاخه هیچ یک از ماهیچههای اصلی را کنترل نمیکنند و هیچ حس دیگری به جز درد را به مغز نمیرسانند. بنابراین بلاک این عصبها خطری برای کارکرد ماهیچهها در نواحی مورد نظر نداشته و قابلیت احساس درد در نواحی دیگر را نیز تحت تاثیر قرار نمیدهد. بلاک شاخه عصبی مدیال اغلب در دو مرحلهی تشخیص و درمان به کار گرفته میشود:
نقش بلاک شاخه عصبی مدیال در تشخیص
بلاک شاخه عصبی مدیال روشی است که در آن ماده بیحس کنندهای در نزدیکی عصبهای مدیال یک مفصل فاست مشخص و معمولا در سطوح مختلف ستون فقرات تزریق میشود. اگر بیمار بلافاصله پس از تزریقات در محل از پیش تعیین شده برای مدت مشخصی درد کمتری را احساس کند میتوان نتیجه گرفت که منبع درد مفصل فاست مورد نظر بوده است. در مرحله بعدی برای مقابله با درد در دراز مدت، شاخه عصبی مدیال توسط رادیوفراکنسی قطع یا تخریب میشود.
نقش رادیوفرکانسی در درمان قطعی
قطع عصب توسط رادیوفراکانسی روشی است که در آن بر روی عصبی که سیگنال درد را منتقل میکند یک ضایعه حرارتی ایجاد میشود. هدف از این روش درمانی، قطع کردن سیگنالهای درد در عین حفظ کارکردهای دیگر از قبیل حس لامسه و قدرت ماهیچه میباشد.
درد نواحی مختلف بدن به بلاکهای مختلف عصبی نیاز خواهد داشت. برای مثال:
بسیاری از بیماریهای ستون فقرات نیاز به عمل جراحی ندارند اما در مواردی که به جراحی نیاز است باید از سیستمهای ایمپلنت استفاده کننده از دستگاههای تخصصی طراحی شده برای ستون فقرات استفاده شود. این پروتزها برای اصلاح بد شکلی های ستون فقرات و تقویت آن استفاده می شود. این پروتزها در مرکز تخصصی پروتز ظفر تولید می شود.
انواع مختلفی از بلاک های عصبی وجود دارد که برای اهداف مختلف استفاده می شوند؟
هنگامى که هوشيار بودن بيمار هنگام جراحى مورد نظر است، از بىحسى موضعى استفاده مىشود. بهخصوص در بىحسى نخاعى و اپیدورال، عضلات اسکلتى معمولاً بهخوبى شل مىشوند؛ بنابراين استفاده از داروهاى شلکنندهٔ عضلانى ضرورت ندارد. يکى از اشکالات اين روش، عدم ايجاد بىحسى کافى است؛ اشکال ديگر، افت فشار خون درنتيجه بلوک سمپاتيک مىباشد. از بىحسى موضعى بيشتر در جراحىهاى قسمت تحتانى شکم يا اندامهاى تحتانى استفاده مىشود، زيرا اثر بلوککنندهٔ سمپاتيک در اين نواحى در حداقل مىباشد.
با بىحس کردن قسمتى از بدن که مورد جراحى قرار مىگيرد، به تنهائى (مانند بىحسى نخاعى در مورد جراحى قسمت تحتنانى شکم يا بلوک شبکه براکيال براى جراحى دو بازو)، مىتوان موربيديته پس از جراحى را کاهش داد. تعدادى از مثالهاى اين قضيه عبارتند از:
جمعبندی و نتیجهگیری
همانطور که در این مقاله خواندیم، بلاک عصبی یک تکنیک پیشرفته، دقیق و کمتهاجمی در حوزه پزشکی درد است که هم به عنوان یک ابزار قدرتمند تشخیصی و هم یک روش درمانی مؤثر برای انواع دردهای حاد و مزمن (از کمردرد و دردهای صورت گرفته تا درد سیاتیک و سردرد) به کار میرود. انتخاب بین انواع بلاک (تخریبی یا غیرتخریبی) و روش اجرای آن، کاملاً به شرایط بیمار، نوع و منشأ درد بستگی دارد و نیازمند ارزیابی دقیق توسط یک متخصص مجرب است.
دکتر سیامک مرادی، فوق تخصص درد
مدیریت و درمان دردهای مزمن، نیازمند دانش به روز، تجربه بالا و استفاده از تکنیکهای دقیق است. دکتر سیامک مرادی، فوق تخصص درد، با سالها تجربه در زمینه انجام روشهای پیشرفتهای مانند بلاک عصبی، رادیوفرکانسی و تزریق اپیدورال، میتوانند به شما در یافتن منشأ درد و ارائه مؤثرترین برنامه درمانی کمک کنند.
اگر شما یا عزیزانتان از دردهای مزمن رنج میبرید و روشهای معمول پاسخگو نبودهاند، وقت را تلف نکنید. برای دریافت مشاوره تخصصی و دریافت نوبت آنلاین، همین حالا روی لینک زیر کلیک کنید تا در اولین فرصت توسط دکتر مرادی ویزیت شوید و گامی بلند در مسیر زندگی بدون درد بردارید.
[ اینجا کلیک کنید تا نوبت آنلاین خود را رزرو کنید ]
1. اثر بلاک عصبی چقدر طول میکشد؟
مدت اثر بلاک عصبی کاملاً متغیر است. در بلاکهای غیرتخریبی (تشخیصی) ممکن است اثر تنها چند ساعت تا چند روز باقی بماند. اما در بلاکهای تخریبی مانند رادیوفرکانسی، این اثر میتواند از چند ماه تا بیش از یک سال ماندگاری داشته باشد.
2. آیا بلاک عصبی روش خطرناکی است؟
مانند هر اقدام پزشکی دیگر، بلاک عصبی میتوانند عوارضی مانند کبودی، درد موضعی یا در موارد نادر عفونت داشته باشد. اما در کل، وقتی توسط یک متخصص با تجربه و در محیط استریل انجام شود، روشی بسیار کمخطر و ایمن محسوب میشود.
3. تفاوت بلاک عصبی با تزریق اپیدورال چیست؟
تزریق اپیدورال خود یک نوع خاص از بلاک عصبی است که در آن دارو در فضای اپیدورال اطراف نخاع تزریق میشود تا درد ناحیه وسیعتری از کمر یا اندام تحتانی را درمان کند. بلاک عصبی یک اصطلاح کلیتر است که شامل تزریق در اعصاب محیطی مختلف (مانند عصب سیاتیک یا عصب سه قلو) نیز میشود.
4. بلاک عصبی بیشتر برای درمان چه دردهایی استفاده میشود؟
این روش برای طیف وسیعی از دردها کاربرد دارد؛ از جمله: درد مفاصل فاست کمر و گردن، درد عصب سیاتیک، نوروپاتیها، سردردهای مزمن، دردهای پس از جراحی و حتی دردهای مرتبط با سرطان.
5. آیا در حین انجام بلاک عصبی درد دارم؟
خیر. معمولاً قبل از تزریق اصلی، پوست ناحیه با یک بیحسی موضعی کاملاً بیحس میشود. بنابراین در حین کار ممکن است تنها یک فشار ملایم را احساس کنید، اما درد شدیدی ندارید.
عضو هیات مدیره انجمن درد ایران و عضو انجمن جهانی درد امریکا (IASP) می باشم. همچنین عضو کارگروه ستاد سلولهای بنیادی نهاد ریاست جمهوری نیز هستم. در حوزه های مختلف کنترل و درمان انواع دردهای بدن به بیماران و مراجعه کنندگان خدمات ارائه میکنم.