عوارض دیسکوژل (DiscoGel) در بیمارانی که بهدرستی انتخاب شدهاند، معمولاً کم و محدود است. بااینحال، کمتهاجمی بودن این روش بهمعنای بیخطر بودن کامل آن نیست. ممکن است برخی افراد پس از تزریق دچار درد یا سوزش گذرا و تحریک موقت ریشه عصبی شوند. عوارض نادرتری مانند نشت ژل، آسیب عصبی، عفونت دیسک یا واکنش آلرژیک هم گزارش شده است. در ادامه، عوارض، محدودیتها و علائم هشدار پس از تزریق دیسکوژل را بررسی میکنیم تا با آگاهی بیشتری درباره این روش درمانی تصمیم بگیرید.
شدت و احتمال عوارض دیسکوژل به عواملی مانند محل دیسک، وضعیت آناتومیک، میزان تخریب دیسک، تکنیک تزریق و انتخاب صحیح بیمار بستگی دارد. مهمترین عوارض و مشکلات احتمالی در جدول زیر نشان داده شدهاند:
| عارضه یا مشکل | ویژگی معمول | اهمیت |
| سوزش یا احساس گرما | معمولاً هنگام تزریق و گذرا | شایع و معمولاً موقت |
| افزایش موقت درد | ممکن است در ساعات یا روزهای ابتدایی ایجاد شود | معمولاً گذرا |
| تحریک ریشه عصبی | درد تیرکشنده یا علائم نوروپاتیک | معمولاً موقت، اما نیازمند پیگیری |
| نشت ژل خارج از دیسک | خروج ژل از محل موردنظر هنگام تزریق | نیازمند کنترل دقیق |
| اختلال حسی یا حرکتی موقت | بیحسی، گزگز یا ضعف موقت | نادر |
| بیاختیاری موقت ادرار | اختلال گذرای کنترل ادرار | نادر و مهم |
| واکنش آلرژیک سیستمیک | واکنش حساسیتی به اجزای محصول | نادر |
| دیسکیت یا عفونت دیسک | عفونت در فضای دیسک | نادر اما جدی |
| آسیب عصبی | اختلال عملکرد عصب | نادر اما بالقوه جدی |
| عود یا تشدید فتق دیسک | بازگشت یا تشدید فتق پس از درمان | بسیار نادر، اما ممکن |
برای درک بهتر عوارض، ابتدا باید بدانید دیسکوژل چیست؛ دیسکوژل یک ژل رادیواُپک حاوی اتانول است که برای تزریق داخل دیسک بینمهرهای در برخی موارد فتق و درد دیسک استفاده میشود. این روش در بیمارانی که بهدرستی انتخاب شدهاند میتواند به کاهش درد و بهبود علائم ناشی از برخی مشکلات دیسک کمک کند؛ اما بااینحال، عوارضی هم دارد. در این بخش، شایعترین عوارض دیسکوژل را بررسی میکنیم و در بخش بعد به عوارض نادر اما مهم آن میپردازیم.
یکی از واکنشهایی که ممکن است هنگام تزریق دیسکوژل ایجاد شود، احساس گرما یا سوزش در محل دیسک است. این حالت معمولاً گذراست و با پایان تزریق کاهش پیدا میکند. نحوه انجام دیسکوژل و بهویژه سرعت پایین تزریق ژل میتواند در کاهش این ناراحتی مؤثر باشد؛ در دستورالعمل محصول نیز بر تزریق آهسته تأکید شده است.
توجه داشته باشید که سوزش کوتاهمدت هنگام تزریق لزوماً بهمعنای ایجاد آسیب عصبی نیست؛ اما اگر درد شدید، پایدار یا همراه با ضعف و اختلال حسی باشد، باید بررسی شود.
پس از تزریق ممکن است درد ناحیه کمر یا گردن برای مدت کوتاهی افزایش پیدا کند. در برخی منابع، تشدید موقت درد تا حدود یک هفته پس از تزریق نیز بهعنوان یکی از عوارض احتمالی دیسکوژل ذکر شده است.
در یک مطالعه روی بیماران مبتلا به فتق دیسک، یک مورد درد شدید رادیکولار بلافاصله پس از درمان گزارش شد که احتمالاً بهدلیل نشت بیشازحد ژل به فضای اپیدورال و تحریک پایانههای عصبی ایجاد شده بود؛ البته، این بیمار طی چند روز بهبود یافت. (PMC8138613)
بهدلیل ورود سوزن به فضای دیسک و انجام تزریق، ممکن است بیمار هنگام انجام پروسیجر یا مدت کوتاهی پس از آن، در ناحیه تحت درمان احساس درد، فشار یا ناراحتی داشته باشد. این درد معمولاً در طول تزریق برطرف میشود.
دیسکوژل در بیماران بهدرستی انتخابشده معمولاً با عوارض جدی کمی همراه است؛ اما مانند هر روش تزریقی داخل دیسک، احتمال بروز برخی عوارض نادر وجود دارد. بیشتر این موارد در مطالعات بهندرت مشاهده شدهاند یا در قالب گزارشهای موردی توصیف شدهاند؛ بنابراین نباید بابت آنها نگران باشید.
یکی از عوارضی که از نظر بالینی اهمیت دارد، تحریک موقت ریشه عصبی است. اگر بخشی از ژل از محل موردنظر خارج شود و به اطراف ریشه عصبی برسد، ممکن است تحریک عصبی ایجاد شود.
علائم این وضعیت میتواند شامل موارد زیر باشد:
در یک مطالعه روی ۹۴ بیمار، یک مورد نقص حسیـحرکتی موقت و یک مورد درد رادیکولار حاد گزارش شد؛ هر دو عارضه برطرف شدند و هیچ بیماری دچار عارضه دائمی نشد.
البته میزان عوارض در مطالعات مختلف یکسان نیست؛ برای مثال، در یک مطالعه دیگر روی ۷۹ بیمار هیچ عارضهای گزارش نشد. این تفاوت نشان میدهد که نمیتوان یک درصد ثابت را برای خطر عوارض دیسکوژل در همه بیماران اعلام کرد.
بله، نشت ژل خارج از دیسک یکی از نگرانیهای تکنیکی این روش است. دیسکوژل بهدلیل غلظت بالاتر نسبت به اتانول خالص طراحی شده تا کنترل ماده در فضای دیسک آسانتر باشد، اما احتمال خروج آن از دیسک کاملاً منتفی نیست.
اگر ژل به فضای اطراف ریشه عصبی یا فضای اپیدورال نشت کند، میتواند موجب تحریک عصبی و افزایش موقت درد شود. بههمیندلیل، تزریق دیسکوژل باید تحت هدایت تصویربرداری انجام شود و پزشک هنگام تزریق، محل و نحوه پخش ماده را کنترل کند.
اختلال موقت حس یا حرکت از عوارضی است که در دستورالعمل دیسکوژل ذکر شده است. در مطالعه ۹۴ بیمار هم یک مورد نقص حسیـحرکتی موقت گزارش شد که در عرض حدود هشت ساعت برطرف شد. نویسندگان احتمال دادند که این حالت به انتشار بیحسکننده موضعی در امتداد مسیر ورود سوزن مربوط بوده باشد.
بااینحال، ضعف جدید یا رو به افزایش اندام را نباید صرفاً یک عارضه طبیعی بعد از تزریق در نظر گرفت. چنین علامتی نیازمند ارزیابی پزشکی است، بهخصوص اگر ناگهانی یا پیشرونده باشد.
ورود سوزن به فضای دیسک، مانند سایر اقدامات داخلدیسکی، میتواند بهندرت با عفونت همراه شود. در یک گزارش موردی، عفونت مهره و دیسک پس از تزریق دیسکوژل در ستون فقرات گردنی گزارش شد. بیمار پس از افزایش درد گردن تحت بررسی قرار گرفت و در نهایت به درمان جراحی و آنتیبیوتیکی نیاز پیدا کرد. نکته مهم این است که در آن مورد، شاخصهای آزمایشگاهی عفونت در ابتدا طبیعی بودند؛ بنابراین افزایش غیرعادی یا مداوم درد پس از درمان یا علائم دیگری مانند تب باید ارزیابی شود. sciencedirect
واکنش آلرژیک سیستمیک هم در فهرست عوارض دیسکوژل قرار دارد، اگرچه در مطالعات منتشرشده عارضهای نادر محسوب میشود؛ برای مثال در مطالعه ۹۴ بیمار، هیچ واکنش آلرژیک مشاهده نشد.
افرادی که سابقه حساسیت شناختهشده به یکی از اجزای محصول دارند، نباید بدون ارزیابی پزشک تحت درمان قرار بگیرند. دستورالعمل رسمی محصول هم حساسیت شناختهشده به اجزای دیسکوژل را از موارد منع استفاده اعلام کرده است.
آسیب عصبی در فهرست عوارض احتمالی دیسکوژل قرار دارد؛ اما در مطالعات موجود عارضه دائمی عصبی بسیار نادر گزارش شده است. در مطالعه ۹۴ بیمار، هیچ موردی از عارضه دائمی یا مرگ گزارش نشد و اختلالات عصبی مشاهدهشده موقت بودند.
بااینحال، یک گزارش موردی، ایجاد افتادگی پا (Foot Drop) پس از درمان با دیسکوژل را گزارش کرده است. نویسندگان احتمال دادند افزایش فشار داخل دیسک، تغییر در حلقه فیبری و ایجاد مجدد یا تشدید فتق دیسک در بروز این عارضه نقش داشته باشد.
این گزارش بهمعنای شایع بودن چنین عارضهای نیست؛ بلکه نشان میدهد حتی در یک روش کمتهاجمی نیز احتمال عوارض جدی، هرچند بسیار کم، بهطور کامل صفر نیست.
بعضی ناراحتیها مانند درد خفیف یا احساس سوزش گذرا ممکن است پس از تزریق ایجاد شوند. اما بعضی علائم نیازمند تماس سریع با پزشک یا مراجعه فوری برای ارزیابی هستند.
وجود این علائم بهخصوص در صورت شروع ناگهانی یا تشدید سریع، نیازمند ارزیابی پزشکی است و نباید تنها بهعنوان عوارض دیسکوژل و درد طبیعی بعد از تزریق در نظر گرفته شود.
ایمنی این روش فقط به خود ژل وابسته نیست؛ نحوه انتخاب بیمار و اجرای تکنیک هم اهمیت زیادی دارد.
یکی از مهمترین راههای کاهش عوارض دیسکوژل، این است که بدانید دیسکوژل برای چه کسانی مناسب است. این روش برای هر نوع کمردرد یا هر نوع فتق دیسک مناسب نیست و انتخاب صحیح بیمار اهمیت زیادی دارد.
براساس دستورالعمل فعلی محصول و معیارهای بیماران بررسیشده در مطالعات، دیسکوژل برای افراد زیر ممکن است مناسب نباشد:
مناسب بودن دیسکوژل باید براساس مجموعهای از یافتهها شامل MRI، علائم بیمار، معاینه عصبی و نوع و شدت آسیب دیسک تعیین شود. بنابراین، مشاهده فتق دیسک در MRI بهتنهایی بهمعنای مناسب بودن دیسکوژل نیست.
خیر. موفقیت درمان با دیسکوژل تضمینشده نیست و بخشی از بیماران ممکن است پاسخ کافی به درمان ندهند.
در مطالعه ۹۴ بیمار، حدود ۹.۶ درصد بیماران در ارزیابی نهایی نتیجه ضعیفی داشتند و چهار نفر به دلیل باقی ماندن درد شدید در ادامه تحت جراحی باز قرار گرفتند. MRI بعد از درمان نیز در این افراد فتق دیسک را همچنان نشان میداد. بههمیندلیل، دیسکوژل را نباید بهعنوان روشی که در همه بیماران جایگزین جراحی میشود معرفی کرد. در بعضی شرایط، جراحی یا سایر روشهای درمانی میتوانند گزینه مناسبتری باشند.
اگر درد خفیف یا احساس ناراحتی در روزهای ابتدایی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است براساس شرایط بیمار آن را تحت نظر بگیرد. اما شدیدتر شدن درد بهجای بهبود، ایجاد ضعف یا بیحسی جدید، اختلال ادراری، تب یا علائم عفونت نیازمند بررسی است.
بهخصوص اگر بیمار پس از یک دوره بهبود، دوباره با درد شدید یا علائم عصبی جدید مواجه شود، نباید آن را بدون معاینه به عوارض طبیعی درمان نسبت داد.
سخن پایانی
عوارض دیسکوژل در مطالعات موجود نسبتاً کم گزارش شدهاند، اما این روش بدون خطر نیست. احساس سوزش هنگام تزریق، درد موقت و تحریک گذرای ریشه عصبی از مشکلات احتمالی هستند؛ در موارد نادرتر، نشت ژل، اختلال حسی یا حرکتی، واکنش آلرژیک، دیسکیت و آسیب عصبی هم گزارش شدهاند. یک ارزیابی دقیق پیش از درمان، تطبیق MRI با علائم و معاینه، انتخاب بیمار مناسب و انجام تزریق تحت هدایت تصویربرداری از عوامل مهم در کاهش خطرات هستند.
اگر درباره عوارض دیسکوژل، مناسب بودن این روش برای شرایط شما یا احتمال نیاز به روشهای درمانی دیگر سؤال دارید، ارزیابی توسط پزشک متخصص درد میتواند به تصمیمگیری دقیقتر کمک کند. دکتر سیامک مرادی، فوق تخصص درد، با بررسی علائم، معاینه و تصاویر MRI، شرایط دیسک و وضعیت عصبی بیمار را ارزیابی میکند تا در صورت مناسب بودن، دیسکوژل یا سایر گزینههای درمانی متناسب با شرایط فردی پیشنهاد شود. برای دریافت مشاوره و بررسی تخصصی شرایط خود، با مطب دکتر سیامک مرادی تماس بگیرید.
بله، مقداری درد یا احساس سوزش موقت میتواند پس از تزریق ایجاد شود؛ اما درد شدید، رو به افزایش یا همراه با ضعف و بیحسی نیازمند بررسی پزشکی است.
خیر، درست است که آسیب عصبی در فهرست عوارض دیسکوژل قرار دارد، اما در مطالعات منتشرشده عارضه عصبی دائمی بسیار نادر بوده است. بااینحال، ایجاد ضعف جدید یا پیشرونده پس از درمان باید فوراً بررسی شود.
بله، دیسکیت از عوارض نادر اما جدی محسوب میشود و مواردی از عفونت پس از تزریق در گزارشهای موردی منتشر شده است. افزایش غیرعادی درد، تب یا علائم عفونت پس از درمان باید جدی گرفته شود.
خیر. انتخاب بیمار به نوع و اندازه فتق، وضعیت دیسک، یافتههای MRI، علائم و معاینه عصبی بستگی دارد. برخی شرایط مانند حساسیت به اجزای محصول و بارداری هم طبق دستورالعمل محصول از موارد منع استفاده هستند.
بله. برخی بیماران پاسخ کافی دریافت نمیکنند و ممکن است در ادامه به درمانهای دیگری از جمله جراحی نیاز داشته باشند. در یک مطالعه ۹۴ بیمار، ۹.۶ درصد در پیگیری نهایی نتیجه ضعیف داشتند.
عضو هیات مدیره انجمن درد ایران و عضو انجمن جهانی درد امریکا (IASP) می باشم. همچنین عضو کارگروه ستاد سلولهای بنیادی نهاد ریاست جمهوری نیز هستم. در حوزه های مختلف کنترل و درمان انواع دردهای بدن به بیماران و مراجعه کنندگان خدمات ارائه میکنم.
آخرین نظرات