قانقاریا (به یونانی: γάγγραινα) یا سیاهمُردِگی یا گانگرِن (به انگلیسی: Gangrene) فساد و عفونتی است که در قسمتی از ماهیچه یا استخوان پیدا شود و آن را سیاه و فاسد کند.
این بیماری در اثر عفونت با باکتری کلوستریدیوم پرفرنژنس که حتی در زباله های خانگی هم یافت میشود ایجاد میشود.
همچنین نوعی دیگر از این بیماری با نام قانقاریا استرپتوکوکی توسط استرپتوکوک پیوژنز یا همان استرپتوکوکهای گروه A ایجاد میشود. این بیماری یکی از انواع بافتمردگی در بدن است و عفونت زخمها یا آسیب خوردن به بافتها باعث آن میشود.
هنگامی که بافت بخشی از بدن به خاطر فقدان خونرسانی بمیرد قانقاریا رخ میدهد. مرض قند یا سختی رگ نیز میتواند باعث سیاهمردگی شود.
علائم شایع قانقاریا پوست آبی یا سیاه، درد و ترشح بدبو است. درمان این بیماری به فراخور شدت آسیبی که بافت دیده از تجویز آنتیبیوتیک تا قطع بخش مبتلای بدن متفاوت است.
در این نوع قانقاریا پوست خشک و چروکیده می شود و رنگ آن قهوه ای تا آبی مایل به ارغوانی یا سیاه به نظر می رسد. گانگرن خشک ممکن است به آرامی ایجاد شود. بیشتر در افرادی که دیابت یا بیماری عروق خونی مانند آترواسکلروز دارند، روی می دهد.
در صورت وجود عفونت باکتریایی در بافت آسیب دیده، قانقاریا به عنوان قانقاریای مرطوب خیس شناخته می شود. التهاب، تاول و ظاهر مرطوب از ویژگی های مرسوم قانقاریای خیس می باشد.
قانقاریا مرطوب ممکن است پس از سوختگی شدید، سرمازدگی یا صدمه ایجاد شود. اغلب در افراد مبتلا به دیابت که از روی ناآگاهی به انگشتان پا یا خود پا صدمه می زنند، اتفاق می افتد.
قانقاریای مرطوب باید فوراً درمان شود زیرا به سرعت گسترش یافته و می تواند کشنده باشد.
قانقاریای گازی به طور معمول بر بافت عضلانی عمیق تأثیر می گذارد. اگر قانقاریا گازی دارید، سطح پوست ممکن است در ابتدا طبیعی به نظر برسد.
با بدتر شدن شرایط، پوست ممکن است رنگ پریده و سپس خاکستری یا قرمز مایل به ارغوانی شود. شاید پوست حباب دار به نظر برسد و هنگامی که آن را فشار می دهید به دلیل گاز موجود در بافت، صدای ترق ترق ایجاد شود.
قانقاریای گازی معمولا در اثر عفونت به وسیله یک باکتری به نام کلستریدیوم پرفرنجنس ایجاد می گردد. باکتری ها در جراحت یا زخم جراحی که در آنها خون تامین نمی گردد، جمع می شوند.
این عفونت باکتریایی سمومی تولید می کند که گاز آزاد کرده و باعث مرگ بافت می گردد. مانند قانقاریای مرطوب، قانقاریای گازی نیز یک بیماری کشنده می باشد.
قانقاریایی که بر یک یا چند اندام، مانند روده، کیسه صفرا یا آپاندیس تاثیر می گذارد، قانقاریای داخلی نامیده می شود.
این نوع قانقاریا زمانی اتفاق می افتد که جریان خون به سمت یک اندام داخلی مسدود می گردد، مثلا زمانی که رودهها از طریق یک ناحیه ضعیف عضلانی در ناحیه معده (فتق) برآمده و پیچ خورده می شوند.
قانقاریای داخلی در صورت عدم درمان، کشنده می باشد
قانقاریا فورنیه روی اندام های تناسلی را تاثیر می گذارد. آقایان بیشتر تحت تأثیر قرار می گیرند، اما بانوان نیز ممکن است به این نوع قانقاریا مبتلا شوند. عفونت در ناحیه تناسلی یا مجاری ادراری باعث این نوع قانقاریا می شود.
این نوع نادر از گانگرن – که قانقاریای سینرژیک باکتریال پیشرونده نیز نامیده می شود – معمولاً از عوارض جراحی است. افراد مبتلا به قانقاریای ملنی یک تا دو هفته پس از عمل دچار ضایعات پوستی دردناک می شوند.
همه انواع گانگرن به دلیل از دست رفتن جریان خون و قطع آن خون در یک بخش خاص از بدن اتفاق میافتد.
نوع خشک قانقاریا میتواند ناشی از موارد زیر باشد:
چندین عامل، خطر ابتلا به گانگرن را افزایش می دهند، از جمله:
هنگامی که گانگرن روی پوست شما تاثیر می گذارد، علائم و نشانه های ممکن عبارتند از:
اگر شما مبتلا به نوعی گانگرن باشید که بر روی بافتهای زیر پوست شما تاثیر می گذارد، مانند گانگرن گازی یا گانگرین داخلی، ممکن است متوجه شوید که:
اگر عفونت باکتریایی که در بافت گانگرن است در بدن شما پخش شود، شوک عفونی یا شوک سپتیک نامیده می شود. علائم و نشانه های شوک سپتیک عبارتند از:
یک شکل جایگزین دبریدمان، معروف به دبریدمان ماگوت، از لاروهای مگس برای خوردن باکتری ها و بافت های مرده استفاده می کند. اگرچه نادر است، اما این عمل هنوز توسط پزشکان در ایالات متحده و خارج از کشور قابل استفاده است.
پزشکان گاهی اوقات قادر به بازگرداندن جریان اکسیژن به منطقه آسیب دیده هستند. پیوندهای پوستی می توانند هر بافت آسیب دیده را ترمیم کنند. این روش از قسمت دیگری از پوست سالم شما از جای دیگر بدن برای پوشاندن ناحیه آسیب دیده استفاده می کند.
قانقاریا یا سیاهمردگی، یک وضعیت پزشکی جدی و تهدیدکننده زندگی است که زمانی رخ میدهد که بخشی از بافت بدن به دلیل قطع جریان خون میمیرد. همانطور که در این مقاله به تفصیل بررسی کردیم، این بیماری انواع مختلفی از جمله خشک، مرطوب، گازی و داخلی دارد که هر کدام علائم و روشهای درمانی خاص خود را میطلبند.
نکته کلیدی در مواجهه با قانقاریا، سرعت عمل است. علائمی مانند تغییر رنگ پوست به آبی یا سیاه، تورم، درد شدید و سپس بیحسی، و ترشحات بدبو از زخم، باید بلافاصله توسط پزشک بررسی شوند. تشخیص به موقع با استفاده از آزمایش خون، تصویربرداری و کشت بافت، میتواند تفاوت بین نجات عضو و قطع عضو را ایجاد کند.
درمان قانقاریا بسته به نوع و شدت آن، از تجویز آنتیبیوتیک و اکسیژن درمانی تا جراحیهای دبریدمان (برداشتن بافت مرده) و در موارد پیشرفته، قطع عضو متغیر است.
اما پیام امیدوارکننده این مقاله بر پیشگیری متمرکز است. کنترل بیماریهای زمینهای مانند دیابت، ترک سیگار، حفظ وزن مناسب، مراقبت دقیق از زخمها و اجتناب از سرمازدگی، میتواند تا حد زیادی شما را از خطر ابتلا به این بیماری مصون نگه دارد. اگر در معرض عوامل خطر هستید، هوشیاری و معاینه منظم بدن، بهترین سلاح شما در برابر قانقاریا خواهد بود. در صورت مشاهده هر یک از علائم هشداردهنده، بدون فوت وقت به دنبال کمک پزشکی متخصص باشید.
عضو هیات مدیره انجمن درد ایران و عضو انجمن جهانی درد امریکا (IASP) می باشم. همچنین عضو کارگروه ستاد سلولهای بنیادی نهاد ریاست جمهوری نیز هستم. در حوزه های مختلف کنترل و درمان انواع دردهای بدن به بیماران و مراجعه کنندگان خدمات ارائه میکنم.
خیلی مطلب آموزنده و اطلاعات کاملی بیان کردید سپاسگذارم