اگر میخواهید بدانید دیسکوژل چیست، باید بگوییم که دیسکوژل (DiscoGel) یک روش کمتهاجمی برای درمان برخی موارد فتق و بیرونزدگی دیسک بین مهرهای است که در آن نوعی ژل حاوی اتانول ژلشده به داخل دیسک تزریق میشود. این کار با هدف کاهش فشار داخل دیسک و در نتیجه کاهش درد ناشی از تحریک یا فشار روی ریشههای عصبی انجام میشود. دیسکوژل معمولاً با هدایت تصویربرداری فلوروسکوپی و از طریق یک سوزن ظریف انجام میشود و در بسیاری از موارد نیازی به جراحی باز ندارد.
با این حال، دیسکوژل برای همه بیماران مبتلا به دیسک کمر یا گردن مناسب نیست. نوع فتق، اندازه و محل آن، وضعیت دیسک، علائم عصبی، نتایج MRI و پاسخ بیمار به درمانهای قبلی در انتخاب این روش اهمیت دارند. بنابراین تصمیمگیری درباره انجام دیسکوژل باید پس از بررسی دقیق توسط متخصص درد یا متخصص ستون فقرات انجام شود. تا انتها با ما همراه باشید تا تمام اطلاعات لازم را در زمینه این روش درمان در اختیار شما قرار دهیم.
دیسکوژل (DISCOGEL) یک روش درمانی جدید و مؤثر برای فتق یا بیرونزدگی دیسک است. این محصول در واقع یک ژل پزشکی خاص است که به داخل دیسک آسیبدیده تزریق میشود تا هم درد بیمار را تسکین دهد و هم به حفظ سلامت و ساختار دیسک پس از درمان کمک کند. این روش بهدلیل سادگی و کارایی بالا، هم برای بیماران و هم برای پزشکان بسیار رضایتبخش است و از نظر اقتصادی هم یک گزینه مقرونبهصرفه در سیستم بهداشت و درمان به شمار میرود.
ماده اصلی تشکیلدهنده این محصول یک پایه ژلهای است که به آن مقداری «تنگستن» اضافه شده است. کاربرد تنگستن این است که در تصاویر اشعه ایکس بهوضوح دیده میشود؛ بنابراین پزشک در طول درمان میتواند به کمک دستگاههای تصویربرداری، مسیر حرکت ژل را بادقت کامل مشاهده و آن را دقیقاً در فضای بین دیسکها تزریق کند. یکی از مهمترین مزایای این روش درمانی این است که در بیشتر موارد نیازی به بستری شدن طولانیمدت ندارد و بیمار میتواند پس از انجام تزریق بهصورت سرپایی در همان روز به خانه برگردد.
برای تضمین ایمنی و بهداشت کامل، دیسکوژل در بستهبندیهای کاملاً استریل به دست کادر درمان میرسد. هر بسته شامل شیشه حاوی ژل، دفترچه راهنما، یک کارت مخصوص که به بیمار داده میشود و یک بارکد ویژه است. این بارکد به پزشکان کمک میکند تا بتوانند محصول را بهراحتی پیگیری و از اصالت و ایمنی آن اطمینان کامل حاصل کنند.
حال که دانستید دیسکوژل چیست، باید از کاربردهای آن هم آگاه باشید. مهمترین کاربرد مورد بررسی دیسکوژل، درمان برخی بیماران مبتلا به فتق دیسک کمر همراه با درد کمر یا درد تیرکشنده به پا است. همچنین، مطالعات استفاده از آن را در برخی موارد فتق دیسک گردن بررسی کردهاند.
در فتق دیسک کمری ممکن است بخشی از ماده داخل دیسک بهسمت بیرون جابهجا شود و به ریشه عصبی فشار وارد کند. نتیجه میتواند کمردرد، درد باسن، سیاتیک، گزگز یا بیحسی در پا باشد. تحقیقات ثابت کرده است که در بیماران منتخب، تزریق دیسکوژل میتواند با کاهش فشار داخل دیسک به کاهش این علائم کمک کند و به آنها برای بازگشت سریعتر به زندگی عادی یاری برساند. (PMC8138613)
دیسکوژل در برخی مطالعات برای فتق دیسک گردن هم بررسی شده است. در این شرایط، فتق دیسک ممکن است باعث گردندرد یا درد و علائم عصبی در دست شود. یک مطالعه روی بیماران مبتلا به فتق دیسک گردن، کاهش قابلتوجه درد و علائم نوروپاتیک را پس از درمان گزارش کرد؛ بااینحال، شواهد این حوزه همچنان عمدتاً از مطالعات مشاهدهای و گروههای نسبتاً کوچک به دست آمده است. (PubMed 33678063)
صرف نظر از اینکه دیسکوژل چیست، نحوه عملکرد آن هم اهمیت دارد. ماده موجود در دیسکوژل با اثر روی هسته دیسک باعث کاهش آب و حجم هسته دیسک و کاهش فشار داخل دیسک میشود. کاهش فشار میتواند به کم شدن اثر مکانیکی دیسک روی ساختارهای عصبی کمک کند.
بهصورت ساده میتوان روند اثر آن را اینگونه توضیح داد:
البته میزان پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است و کاهش درد به این معنا نیست که دیسک از نظر ساختاری کاملاً به حالت اولیه بازمیگردد.
دیسکوژل یک تزریق معمولی در عضله یا اطراف ستون فقرات نیست؛ بلکه ژل باید بادقت داخل فضای دیسک قرار گیرد. بههمیندلیل، انجام آن به تصویربرداری همزمان نیاز دارد.
اگر میخواهید بدانید مراحل کلی انجام دیسکوژل چیست، روش آن بهصورت زیر است:
ممکن است بیمار هنگام ورود سوزن یا تزریق، احساس فشار، درد کوتاهمدت یا گرمی در ناحیه مورد درمان داشته باشد. شدت این احساس به محل دیسک، شرایط بیمار و تکنیک انجام کار بستگی دارد.
در برخی گزارشها هم تحریک موقت ریشه عصبی و درد تیرکشنده پس از تزریق مشاهده شده است. این علائم در بسیاری از موارد موقتی هستند؛ اما باید توسط پزشک ارزیابی شوند.
دیسکوژل در بیماران مناسب میتواند مزایایی زیر را نسبت به جراحی باز داشته باشد:
البته این مزایا بهمعنی برتری دیسکوژل برای همه بیماران نیست. انتخاب درست بیمار مهمتر از کمتهاجمی بودن روش است.
پاسخ به این سؤال که میزان موفقت دیسکوژل چیست، یک عدد ثابت ندارد؛ زیرا نتایج مطالعات به نوع دیسک، شدت بیماری، معیارهای انتخاب بیمار و مدت پیگیری بستگی دارد؛ برای مثال، در یک مطالعه روی ۹۴ بیمار مبتلا به فتقهای کوچک تا متوسط دیسک کمر، کاهش درد در ۹۰.۶ درصد بیماران در یک ماه و ۸۸.۸ درصد در چهار سال گزارش شد. در پایان پیگیری هم ۹۲.۵ درصد بیماران حداقل نتیجه رضایتبخشی داشتند (PubMed 34055344). بااینحال، این مطالعه از نوع مشاهدهای بود و نمیتوان نتایج آن را به همه بیماران تعمیم داد.
مطالعه دیگری با پیگیری ۱۰ ساله هم بهبود قابلتوجهی در شاخص درد و ناتوانی بیماران گزارش کرد؛ اما نویسندگان تأکید کردند که برای مقایسه قطعی دیسکوژل با درمانهای استاندارد، مطالعات تصادفی و کنترلشده بیشتری لازم است (PubMed 40198365).
بنابراین میتوان اینطور گفته که دیسکوژل میتواند در بیماران منتخب باعث کاهش درد و بهبود عملکرد شود، اما میزان پاسخ به درمان به شرایط هر بیمار و نوع آسیب دیسک بستگی دارد.
در همه موارد خیر. دیسکوژل یک روش کمتهاجمی است که میتواند برای برخی بیماران مناسب باشد؛ اما نمیتواند جایگزین تمام جراحیهای دیسک شود.
اگر فتق دیسک شدید باشد، قطعه دیسک جدا شده و مهاجرت کرده باشد یا بیمار دچار مشکلات عصبی قابلتوجه باشد، ممکن است جراحی گزینه مناسبتری باشد.
در واقع، هدف از انتخاب دیسکوژل در بیمار مناسب میتواند این باشد که پیش از رفتن بهسمت جراحی باز، یک گزینه کمتهاجمیتر بررسی شود؛ نه اینکه جراحی در تمام شرایط کنار گذاشته شود.
صرف اینکه MRI نوشته «فتق دیسک» بهمعنی مناسببودن برای دیسکوژل نیست. پزشک باید اندازه و نوع فتق، ارتفاع دیسک، وضعیت کانال و ریشه عصب، علائم بیمار و معاینه عصبی را در کنار هم بررسی کند. بهطورکلی، دیسکوژل ممکن است برای بیمارانی مطرح شود که:
در برخی مطالعات، بیماران دارای فتقهای کوچک یا متوسط برای این روش انتخاب شدهاند.
براساس اطلاعات رسمی محصول، دیسکوژل در افراد دارای حساسیت به اجزای ژل، زنان باردار و کودکانی که رشد دیسکهای بین مهرهای آنها کامل نشده است منع مصرف دارد.
علاوهبراین، شرایطی مانند عفونت فعال یا دیسکیت، برخی انواع فتقهای شدید یا جداشده، بیثباتی ستون فقرات و بعضی مشکلات ساختاری میتوانند باعث شوند این روش انتخاب مناسبی نباشد. برخی منابع هم اختلالات انعقادی و مصرف داروهای رقیقکننده خون را از مواردی میدانند که باید پیشاز انجام مداخله بهدقت بررسی و در صورت لزوم مدیریت شوند.
توجه داشته باشید که مصرف داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت را نباید خودسرانه قطع کنید. تصمیم درباره تغییر این داروها باید توسط پزشک معالج و تیم انجامدهنده پروسیجر گرفته شود.
دیسکوژل یک روش کمتهاجمی است؛ اما مانند هر مداخله پزشکی بدون خطر نیست. براساس اطلاعات رسمی محصول و گزارشهای منتشرشده، عوارض احتمالی میتوانند شامل موارد زیر باشند:
اگر میخواهید بدانید عوارض شایع دیسکوژل چیست، موارد زیر را بخوانید:
برخی عوارض هم هستند که شیوع کمتری دارند؛ اما مهم هستند و باید در مورد آنها اطلاعات کافی داشته باشید. آیا میدانید عوارض نادر دیسکوژل چیست:
در یک گزارش موردی هم افتادگی پا پس از درمان با دیسکوژل گزارش شده است که نشان میدهد عوارض عصبی جدی، هرچند نادر، کاملاً غیرممکن نیستند (PubMed 32336588).
همچنین یک مورد عفونت مهرهای پس از تزریق دیسکوژل در ناحیه گردن گزارش شده است. این نوع عارضه نادر است؛ اما افزایش درد گردن پس از درمان، بهویژه اگر پایدار یا رو به تشدید باشد، نیازمند بررسی پزشکی است.
پیش از انجام دیسکوژل، پزشک باید درباره موارد زیر اطلاع داشته باشد:
همچنین ممکن است پزشک براساس شرایط بیمار، آزمایشهای لازم یا دستورهای خاصی برای ناشتا بودن و مصرف داروها تجویز کند.
دستورالعمل دقیق پس از انجام پروسیجر به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد، اما معمولاً مراقبتهای زیر توصیه میشود:
در جدول زیر میتوانید پاسخ این پرسش را که تفاوتهای جراحی دیسک با تزریق دیسکوژل چیست، در یک نگاه مشاهده کنید:
| ویژگی | دیسکوژل | جراحی دیسک |
| نوع درمان | کمتهاجمی و داخلدیسکی | جراحی |
| برش جراحی | معمولاً ندارد | دارد |
| روش دسترسی | سوزن و تصویربرداری | دسترسی جراحی به دیسک و عصب |
| هدف | کاهش فشار و علائم در بیمار منتخب | برداشتن یا رفع فشار ناشی از بخش مشکلساز دیسک |
| دوره نقاهت | معمولاً کوتاهتر | بسته به نوع جراحی طولانیتر |
| مناسب برای | برخی فتقهای انتخابشده | طیف دیگری از فتقها و شرایط شدیدتر |
| امکان جراحی در آینده | در صورت نیاز معمولاً همچنان امکانپذیر است | — |
توجه داشته باشید که هیچ روشی بر دیگری برتری ندارد؛ بلکه، انتخاب درمان باید براساس نوع فتق و وضعیت عصبی بیمار انجام شود.
دیسکوژل و لیزر دیسک دو روش متفاوت برای درمان کمتهاجمی برخی مشکلات دیسک هستند. در دیسکوژل، ژل اتانولشده داخل دیسک تزریق میشود، درحالیکه در روشهای لیزری از انرژی لیزر برای ایجاد تغییر در بافت داخل دیسک استفاده میشود.
مطالعات مقایسهای انجام شدهاند، اما شواهد موجود هنوز به اندازهای نیست که بتوان برای تمام بیماران یک روش را بر دیگری ترجیح داد. تصمیمگیری باید براساس نوع فتق، محل آن، وضعیت دیسک، علائم بیمار و تجربه پزشک انجام شود.
سخن پایانی
دیسکوژل چیست؟ این شیوه جدید درمانی، یک روش کمتهاجمی داخلدیسکی برای درمان برخی موارد فتق دیسک کمر و گردن است. در این روش، ژل اتانولشده تحت هدایت تصویربرداری داخل دیسک تزریق میشود و هدف آن کاهش فشار داخل دیسک و در نتیجه کاهش درد و علائم عصبی است.
مناسب بودن دیسکوژل برای هر فرد باید پس از بررسی علائم، معاینه، MRI و نوع فتق دیسک مشخص شود. درصورتیکه ساختار دیسک یا وضعیت عصبی بیمار برای این روش مناسب نباشد، ممکن است درمان دارویی، فیزیوتراپی، سایر روشهای مداخلهای یا جراحی انتخاب مناسبتری باشد.
اگر به فتق دیسک کمر یا گردن مبتلا هستید و درمانهای معمول نتیجه کافی نداشتهاند، ممکن است دیسکوژل یکی از گزینههای قابلبررسی برای شما باشد. برای ارزیابی دقیق شرایط و بررسی اینکه آیا دیسکوژل برای شما مناسب است یا خیر، میتوانید با دکتر سیامک مرادی، فوق تخصص درد مشورت کنید. پس از بررسی وضعیت شما، مناسبترین گزینه درمانی بر اساس شرایط فردیتان پیشنهاد خواهد شد.
سؤالات متداول
در برخی بیماران، بله. اگر سیاتیک در اثر فتق دیسک ایجاد شده باشد و شرایط دیسک برای این روش مناسب باشد، دیسکوژل میتواند یکی از گزینههای درمانی باشد. مطالعاتی روی بیماران مبتلا به سیاتیک ناشی از فتق دیسک، کاهش درد و بهبود عملکرد پس از تزریق دیسکوژل گزارش کردهاند. اما هر درد سیاتیکی ناشی از فتق دیسک نیست و هر فتق دیسکی نیز کاندید دیسکوژل محسوب نمیشود.
در بسیاری از بیماران، راه رفتن سبک پس از پایان دوره تحت نظر بودن امکانپذیر است؛ اما میزان فعالیت مجاز باید براساس شرایط بیمار و دستور پزشک تعیین شود. راه رفتن سبک با ورزش یا فعالیت سنگین تفاوت دارد. حتی اگر درد بیمار سریع کاهش پیدا کند، بهتر است افزایش فعالیت بهصورت تدریجی انجام شود تا فشار غیرضروری به ستون فقرات وارد نشود.
در بسیاری از بیماران، درمان دیسک فقط به یک پروسیجر محدود نمیشود. اصلاح الگوی حرکتی، تقویت عضلات مرکزی بدن و فیزیوتراپی مناسب میتواند بخشی از برنامه بازتوانی باشد. البته زمان شروع فیزیوتراپی و نوع تمرینها باید توسط پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین شود. انجام خودسرانه تمرینهای شدید بلافاصله پس از مداخله توصیه نمیشود.
این دو روش گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند، درحالیکه محل تزریق آنها متفاوت است. در تزریق اپیدورال، دارو معمولاً در فضای اپیدورال و اطراف ساختارهای عصبی تزریق میشود تا التهاب و درد عصبی کاهش پیدا کند؛ اما در دیسکوژل، ماده درمانی بهطور مستقیم داخل فضای دیسک تزریق میشود و هدف، ایجاد تغییر در هسته دیسک و کاهش فشار داخل آن است.
نه لزوماً. هدف اصلی درمان، کاهش علائم و فشار مرتبط با دیسک در بیمار مناسب است. در برخی مطالعات، کاهش اندازه فتق یا تغییرات ساختاری دیسک پس از درمان مشاهده شده، اما پاسخ تصویری و پاسخ بالینی الزاماً یکسان نیستند. بنابراین موفقیت درمان را نباید فقط با این سؤال بسنجید که «آیا فتق در MRI کاملاً ناپدید شده است؟»؛ بلکه کاهش درد، بهبود عملکرد و وضعیت عصبی بیمار هم اهمیت دارد.
در بسیاری از موارد این روش با بیحسی موضعی و در شرایط کنترلشده انجام میشود؛ اما نوع بیحسی یا آرامبخشی براساس شرایط بیمار و پروتکل مرکز درمانی تعیین میشود.
هیچ تضمینی برای ازبینرفتن دائمی درد وجود ندارد. نتایج مطالعات امیدوارکننده بودهاند، اما پاسخ بیماران متفاوت است و به علت درد، وضعیت دیسک و انتخاب صحیح بیمار بستگی دارد.
دیسکوژل مانند هر روش مداخلهای دارای عوارض احتمالی است. تحریک موقت عصب، درد، اختلال حسی یا حرکتی و بهندرت عفونت یا آسیب عصبی گزارش شده است. انتخاب بیمار مناسب و انجام پروسیجر با تصویربرداری دقیق برای کاهش خطر اهمیت دارد.
بله. دیسکوژل روند طبیعی فرسایش ستون فقرات را متوقف نمیکند و امکان تداوم یا عود مشکلات دیسک وجود دارد. بههمیندلیل، رعایت توصیههای پزشک، کنترل عوامل مؤثر بر سلامت ستون فقرات و بازتوانی مناسب اهمیت دارد.
منابع:
https://www.discogel.com/en/discogel-product-treatment/
عضو هیات مدیره انجمن درد ایران و عضو انجمن جهانی درد امریکا (IASP) می باشم. همچنین عضو کارگروه ستاد سلولهای بنیادی نهاد ریاست جمهوری نیز هستم. در حوزه های مختلف کنترل و درمان انواع دردهای بدن به بیماران و مراجعه کنندگان خدمات ارائه میکنم.
آخرین نظرات