نحوه انجام دیسکوژل یکی از پرسشهای رایج افرادی است که بهدنبال درمان کمتهاجمی فتق یا آسیب دیسک هستند. در این روش، پزشک پساز بررسی MRI و تعیین دیسک هدف، سوزن مخصوص را با کمک تصویربرداری فلوروسکوپی وارد دیسک میکند و دیسکوژل را بهآرامی تزریق میکند. این درمان معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و برخلاف جراحی باز، نیازی به برش وسیع ندارد. اما دیسکوژل دقیقاً چگونه انجام میشود، بیحسی آن به چه شکل است و تزریق آن چقدر زمان میبرد؟ در این مقاله، مراحل انجام دیسکوژل را از آمادهسازی و بیحسی تا تزریق، کنترل تصویری و مراقبتهای پس از آن بررسی میکنیم. تا انتها با ما همراه باشید.
قبلاز اینکه به بررسی نحوه انجام دیسکوژل بپردازیم، باید به این پرسش پاسخ دهیم که دیسکوژل چیست.
دیسکوژل یک ژل رادیواُپک بر پایه مشتقات اتیلسلولز است که در ترکیب آن از تنگستن بهعنوان ماده قابل مشاهده در تصویربرداری با اشعه ایکس استفاده شده است. پزشک ژل را داخل دیسک آسیبدیده تزریق میکند و حرکت و محل قرارگیری آن را با فلوروسکوپی مشاهده میکند.
هدف از این روش، درمان برخی موارد فتق یا آسیب دیسک بدون انجام جراحی باز است. البته دیسکوژل برای همه بیماران مبتلا به دیسک کمر مناسب نیست و انتخاب بیمار باید براساس علائم، معاینه و یافتههای تصویربرداری انجام شود.
در این بخش به بررسی مراحل تزریق دیسکوژل بهصورت گامبهگام میپردازیم.
پیشاز انجام دیسکوژل، پزشک تصاویر MRI و وضعیت بالینی بیمار را بررسی میکند تا مشخص شود آیا دیسکوژل میتواند گزینه مناسبی باشد یا خیر. در این مرحله، محل و نوع آسیب دیسک، شدت علائم، وجود درد تیرکشنده به پا و سایر یافتههای بالینی اهمیت دارند. بنابراین صرف مشاهده فتق دیسک در MRI بهتنهایی به معنای مناسب بودن دیسکوژل نیست. بههمیندلیل، دانستن اینکه دیسکوژل برای چه کسانی مناسب است، اهمیت دارد.
دیسکوژل معمولاً در محیط بیمارستان یا مرکز درمانی و با رعایت شرایط استریل انجام میشود. در بسیاری از موارد، بیمار در وضعیت مناسب روی تخت قرار میگیرد تا پزشک بتواند فضای بین مهرهای موردنظر را با دستگاه تصویربرداری مشاهده کند.
ازآنجاکه محل ورود سوزن باید بادقت مشخص شود، استفاده از تصویربرداری در طول عمل بخش مهمی از نحوه انجام دیسکوژل است. در مطالعات مربوط به تزریق داخل دیسک، فلوروسکوپی یکی از روشهای رایج هدایت سوزن بوده است.
یکی از سؤالات رایج بیماران این است که آیا بیهوشی در دیسکوژل لازم است؟ در پاسخ باید بگوییم که در بسیاری از پروتکلها، روش انجام دیسکوژل به این صورت است که با بیحسی موضعی انجام میشود و نیازی به بیهوشی عمومی نیست. برای مثال، در یک مطالعه آیندهنگر روی ۶۷ بیمار، تزریق دیسکوژل با بیحسی زیرجلدی با لیدوکائین انجام شد. (MDPI)
بیحسی معمولاً در محل ورود سوزن انجام میشود تا ناراحتی ناشی از ورود سوزن کاهش پیدا کند. بااینحال، جزئیات بیحسی ممکن است براساس شرایط بیمار، سطح دیسک و پروتکل پزشک متفاوت باشد.
نکته مهمی که باید به آن توجه داشته باشید، این است که بیحسی موضعی به این معنا نیست که بیمار هیچ حسی در طول کار نخواهد داشت؛ ممکن است هنگام ورود سوزن یا تزریق، باز هم فشار یا ناراحتی کوتاهی احساس شود.
پس از بیحسی، پزشک سوزن را از مسیر مناسب بهسمت دیسک موردنظر هدایت میکند. این کار با کمک فلوروسکوپی یا دستگاه C-Arm انجام میشود. پزشک در تصاویر لحظهای، موقعیت سوزن را بررسی میکند تا نوک آن در محل موردنظر داخل دیسک قرار بگیرد.
در روشهای تزریق داخل دیسک، استفاده از فلوروسکوپی برای هدایت سوزن بسیار رایج است و مطالعات مختلف تکنیکهای متفاوتی را برای ورود به فضای دیسک گزارش کردهاند. (PMC7553660)
پس از قرار گرفتن صحیح سوزن، دیسکوژل بهآرامی داخل دیسک تزریق میشود. تزریق آهسته از آن جهت اهمیت دارد که پزشک همزمان، وضعیت انتشار ژل را با تصویربرداری کنترل میکند. جالب است بدانید در یک مطالعه بالینی، ۰٫۹ میلیلیتر دیسکوژل با سرعت ۰٫۱ میلیلیتر در دقیقه تزریق شد؛ البته، مقدار و تکنیک تزریق میتواند به سطح دیسک و شرایط بیمار وابسته باشد.
پس از تزریق، پزشک موقعیت ژل و وضعیت دیسک را با تصویربرداری بررسی میکند. ازآنجاکه دیسکوژل مادهای رادیواُپک است، در تصویربرداری با اشعه ایکس قابل مشاهده است. هدف از این کنترل، اطمینان از قرارگیری مناسب ماده و بررسی وضعیت آن در فضای دیسک است.
در جدول زیر میتوانید مراحل و نحوه انجام دیسکوژل را در یک نگاه مشاهده کنید:
| مرحله | چه اتفاقی میافتد؟ | نکته مهم |
| بررسی اولیه | MRI، علائم و شرایط بیمار بررسی میشود | مناسب بودن دیسکوژل مشخص میشود |
| آمادهسازی | بیمار در وضعیت مناسب قرار میگیرد و محل درمان ضدعفونی میشود | رعایت شرایط استریل اهمیت دارد |
| بیحسی | معمولاً بیحسی موضعی در محل ورود سوزن انجام میشود | معمولاً نیازی به بیهوشی عمومی نیست |
| هدایت سوزن | سوزن با کمک فلوروسکوپی بهسمت دیسک هدایت میشود | موقعیت سوزن لحظهبهلحظه کنترل میشود |
| قرارگیری داخل دیسک | نوک سوزن در محل مناسب داخل دیسک قرار میگیرد | دقت در جایگذاری اهمیت دارد |
| تزریق | دیسکوژل بهآرامی تزریق میشود | تزریق تحت کنترل تصویربرداری انجام میشود |
| کنترل نهایی | موقعیت ژل و وضعیت تزریق بررسی میشود | پزشک نتیجه تزریق را کنترل میکند |
| پایش | بیمار برای مدتی پس از درمان تحت نظر میماند | وضعیت عمومی بیمار بررسی میشود |
| ترخیص | در صورت مناسب بودن شرایط، معمولاً همان روز ترخیص میشود | دستورهای مراقبتی به بیمار داده میشود |
تزریق دیسکوژل با فلوروسکوپی (C-Arm)، بخش مهمی از نحوه انجام دیسکوژل است و به پزشک کمک میکند مسیر و محل قرارگیری سوزن را با دقت بیشتری کنترل کند. از تصویربرداری برای موارد زیر استفاده میشود:
همانطور که گفته شد، دیسکوژل حاوی مادهای رادیواُپک است؛ بنابراین در تصویربرداری با اشعه ایکس قابل مشاهده است و پزشک میتواند محل و توزیع آن را بهتر ارزیابی کند. بااینحال، استفاده از تصویربرداری احتمال خطا یا عوارض را به صفر نمیرساند و دقت انجام کار به مهارت پزشک، شرایط آناتومیک بیمار و انتخاب صحیح روش هم بستگی دارد.
زمان تزریق خود دیسکوژل معمولاً کوتاه است و بهصورت آهسته انجام میشود؛ اما مدت کل حضور بیمار در مرکز درمانی بیشتر از زمان تزریق است؛ زیرا آمادهسازی، استریلسازی و پایش بعد از کار هم بخشی از زمان مراجعه را تشکیل میدهند.
علاوهبراین، مدت انجام دیسکوژل برای همه بیماران یکسان نیست و به عواملی مانند:
بستگی دارد. بنابراین نمیتوان برای همه بیماران یک زمان دقیق تعیین کرد.
ممکن است بیمار هنگام ورود سوزن یا تزریق، فشار، ناراحتی یا درد موقت احساس کند و بیحسی هنگام دیسکوژل هم برای کاهش همین درد ناشی از ورود سوزن استفاده میشود.
میزان احساس درد در افراد متفاوت است و به عواملی مانند حساسیت فرد، محل دیسک و وضعیت التهاب و آسیب آن بستگی دارد. بههمیندلیل نمیتوان تضمین کرد که درمان کاملاً بدون احساس یا ناراحتی باشد؛ اما توجه به این نکته لازم است که تزریق نباید با درد شدید و غیرقابلتحمل همراه باشد. اگر درد شدید، تیرکشنده یا غیرمعمول ایجاد شد، بیمار باید فوراً آن را به پزشک اطلاع دهد.
پس از پایان تزریق دیسکوژل با هدایت تصویربرداری، سوزن خارج میشود و بیمار برای مدتی تحت نظر قرار میگیرد. دیسکوژل در بسیاری از موارد بهصورت سرپایی یا در قالب بستری کوتاهمدت انجام میشود و بیمار الزاماً نیاز به بستری طولانیمدت ندارد.
مدت استراحت و پایش پس از تزریق در پروتکلهای مختلف متفاوت است؛ در مطالعات تزریق داخل دیسک، زمانهای متفاوتی از حدود یک ساعت تا چند ساعت گزارش شده است.
پس از درمان، پزشک درباره نحوه مصرف داروها، میزان استراحت و محدودیت فعالیتهای روزمره توصیههای لازم را میدهد. زمان بازگشت به فعالیتهای عادی هم به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد و نباید برای همه افراد یکسان در نظر گرفته شود. همچنین، ممکن است پزشک برای ارزیابی روند بهبود و بررسی نتیجه درمان، ویزیت یا پیگیری بعدی را توصیه کند.
خیر. داشتن فتق دیسک بهتنهایی به معنی مناسب بودن دیسکوژل نیست.
برای درمان دیسک با دیسکوژل، پزشک باید وضعیت دیسک را در MRI، شدت و نوع علائم، معاینه عصبی و سایر عوامل مرتبط بررسی کند. در برخی شرایط، روشهای دیگر درمانی یا حتی جراحی ممکن است مطرح باشند.
همچنین شواهد مربوط به تزریقهای داخل دیسک از نظر تکنیک، نوع ماده و پیامدهای درمانی کاملاً یکسان نیستند و مرورهای علمی بر تفاوت قابلتوجه میان پروتکلهای مورد استفاده در مطالعات تأکید کردهاند.
پس از انجام دیسکوژل، رعایت چند نکته ساده میتواند به کاهش ناراحتی و طی شدن دوره اولیه بهبودی کمک کند. البته دستورهای پزشک معالج در اولویت هستند و ممکن است بر اساس شرایط هر بیمار متفاوت باشند.
برای حفظ ایمنی، چند نکته مهم را باید در نظر بگیرید:
سخن پایانی
نحوه انجام دیسکوژل به این صورت است که پزشک پس از آمادهسازی بیمار، با کمک فلوروسکوپی سوزن را به دیسک موردنظر هدایت میکند و پس از قرارگیری مناسب، ژل را بهآرامی داخل دیسک تزریق میکند. سپس محل تزریق با تصویربرداری کنترل و بیمار برای مدتی تحت نظر قرار میگیرد. تصمیم برای انجام دیسکوژل باید پس از بررسی MRI، علائم و معاینه توسط متخصص درد یا متخصص ستون فقرات انجام شود؛ صرف وجود فتق یا بیرونزدگی دیسک برای انتخاب این روش کافی نیست.
اگر به فتق یا آسیب دیسک مبتلا هستید و درباره نحوه انجام دیسکوژل، شرایط انجام و مناسب بودن این روش برای خودتان سؤال دارید، بهتر است قبل از تصمیمگیری، وضعیت دیسک و علائم شما توسط پزشک متخصص بررسی شود. دکتر سیامک مرادی، فوق تخصص درد، با بررسی MRI، علائم و شرایط بالینی شما میتواند درباره گزینههای درمانی مناسب و امکان انجام دیسکوژل راهنماییتان کند. برای دریافت مشاوره و ارزیابی تخصصی، میتوانید با مطب دکتر سیامک مرادی تماس بگیرید.
سؤالات متداول
دیسکوژل را معمولاً در دسته روشهای کمتهاجمی و مداخلهای قرار میدهند، نه جراحی باز ستون فقرات. در این روش، برخلاف جراحیهای باز، برش وسیع ایجاد نمیشود و ماده از طریق سوزن و تحت هدایت تصویربرداری وارد دیسک میشود.
نباید انتظار داشت که در همه بیماران درد بلافاصله پس از تزریق کاملاً برطرف شود. روند بهبود میتواند بین افراد متفاوت باشد و نتیجه به علت درد، وضعیت دیسک و شرایط بالینی بیمار وابسته است.
خیر. اصول کلی انجام دیسکوژل مشابه است؛ یعنی معمولاً سوزن با کمک تصویربرداری به دیسک هدف هدایت و ماده داخل آن تزریق میشود، اما جزئیات انجام کار میتواند براساس محل و تعداد دیسکهای درگیر، وضعیت دیسک، شرایط جسمی بیمار و یافتههای MRI متفاوت باشد. همچنین نوع بیحسی، تعداد سطوح تحت درمان و مدت پایش پس از تزریق ممکن است برای افراد مختلف یکسان نباشد.
در بسیاری از موارد، بله. درمان در اکثریت موارد بهصورت سرپایی و در بیمارستان روزانه انجام میشود. بااینحال، ترخیص به وضعیت عمومی بیمار، شرایط انجام تزریق و نظر پزشک بستگی دارد.
در بسیاری از موارد خیر. دیسکوژل معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و بیمار در طول درمان هوشیار است. بااینحال، روش بیحسی و هرگونه آرامبخشی احتمالی باید توسط پزشک و براساس شرایط فرد تعیین شود.
در بسیاری از موارد، بیمار پس از پایان پایش اولیه میتواند با نظر پزشک راه برود. بااینحال، میزان فعالیت و زمان شروع آن به شرایط فرد و نحوه انجام درمان بستگی دارد. در صورت بروز درد یا ناراحتی، پزشک ممکن است محدودیت فعالیت بیشتری توصیه کند.
فلوروسکوپی از اشعه ایکس برای هدایت و کنترل سوزن استفاده میکند؛ بنابراین بیمار در معرض مقداری پرتو قرار میگیرد. میزان این مواجهه به مدت و نحوه تصویربرداری بستگی دارد و استفاده از تصویربرداری باید با رعایت اصول ایمنی و حداقل میزان لازم انجام شود. خود فلوروسکوپی بهتنهایی به معنای خطرناک بودن دیسکوژل نیست.
تعداد دیسکهایی که میتوان در یک جلسه درمان کرد، عدد ثابتی برای همه بیماران ندارد. پزشک بر اساس تعداد دیسکهای درگیر، شدت و محل آسیب، شرایط بیمار و ارزیابیهای تصویربرداری درباره تعداد سطوح قابل درمان تصمیم میگیرد.
معمولاً پس از انجام دیسکوژل، بیمار برای مدتی تحت نظر قرار میگیرد و ممکن است پزشک محدودیت فعالیت یا استراحت نسبی را توصیه کند. مدت استراحت برای همه یکسان نیست و به شرایط بیمار، شدت علائم و نظر پزشک بستگی دارد.
عضو هیات مدیره انجمن درد ایران و عضو انجمن جهانی درد امریکا (IASP) می باشم. همچنین عضو کارگروه ستاد سلولهای بنیادی نهاد ریاست جمهوری نیز هستم. در حوزه های مختلف کنترل و درمان انواع دردهای بدن به بیماران و مراجعه کنندگان خدمات ارائه میکنم.
آخرین نظرات