تنگی کانال نخاعی: از علائم هشداردهنده تا جدیدترین روش های درمان بدون جراحی

تنگی کانال نخاعی چیست؟

طناب نخاعی که از سمت مغز آغاز می‌شود، از درون کانال نخاعی عبور کرده و تا انتهای ستون فقرات کمری ادامه می‌یابد. اعصاب متعددی از بین مهره‌های گردن و کمر از این طناب خارج شده و مسئول کنترل عملکرد دست‌ها و پاها هستند.

تنگی کانال نخاعی (spinal stenosis) عارضه‌ای است که در آن فضای داخلی کانال نخاعی باریک‌تر از حالت طبیعی می‌شود. این بیماری یکی از مشکلات شایع ستون فقرات محسوب می‌شود که ممکن است به صورت مادرزادی یا اکتسابی بروز کند.

مهم‌ترین علامت این بیماری کمردرد است که در نتیجه کاهش فضای درون کانال و فشار بر ریشه‌های عصبی ایجاد می‌شود. این فشار روی اعصاب منجر به بروز علائمی مانند کمردرد، درد و بی‌حسی در پاها و اختلال در عملکرد اندام تحتانی می‌گردد.

خوشبختانه در بسیاری از موارد، تنگی کانال نخاعی با روش‌های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی قابل درمان است. این بیماری در نوع مادرزادی با قطر کم کانال نخاعی همراه است، در حالی که در نوع اکتسابی که معمولاً در میانسالی و سالمندی دیده می‌شود، رشد بافت‌های داخل کانال موجب تنگی می‌شود. همچنین کاهش ارتفاع دیسک‌ها در اثر افزایش سن، ریسک ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد.

انواع تنگی کانال نخاعی

تنگی کانال نخاعی را به انواع مختلفی تقسیم کرده‌اند، از لحاظ محل، تنگی کانال نخاعی را به سه دسته تقسیم می کنند.

۱- نوع مرکزی
۲-نوع محیطی
۳- نوع تنگی سوراخ بین مهره ای.

بیشتر بخوانید : محرک های نخاعی و انواع آن

علل و عوامل خطر تنگی کانال نخاعی

خطر ابتلا به تنگی کانال نخاع در شرایط زیر افزایش می‌یابد:

1. سن بالای 50 سال.
2. سابقه آسیب‌دیدگی ستون فقرات.
3. ابتلا به آرتریت ستون فقرات که می‌تواند به مفصل‌ها آسیب بزند.
4. ابتلا به بیماری استخوانی که مهره‌ها را نرم می‌کند یا باعث تشکیل رسوب کلسیمی می‌شود. از جمله این بیماری‌های می‌توان به بیماری پاژه یا اسپوندیلیت آنکیلوزان اشاره کرد.
5. اسپوندیلولیز مادرزادی.
6. تنگ بودن غیرعادی کانال نخاعی: این ناهنجاری ممکن است ارثی باشد یا در اثر اسکولیوز یا انحنای بیش از اندازه ستون فقرات ایجاد شود.
7. ابتلا به اختلالی ارثی (ژنتیک) که بازوها، پاها و مهره‌های ستون فقرات در اثر ابتلا به آن به اندازه کافی رشد نمی‌کند. این اختلال اصطلاحاً کوتولگی آکندروپلازی گفته می‌شود.
8. انجام دادن جراحی کمر که باعث تشکیل بافت هم‌بند جای زخم می‌شود و اسکار ایجاد شده عصب‌های نخاعی را تحت فشار قرار می‌دهد. تنگی کانال نخاعی پیش‌رونده ممکن است حتی بعد از جراحی کمر موفقیت‌آمیز نیز بروز یابد.

علائم تنگی کانال نخاعی

علائم این وضعیت متغیر است و به شدت تنگی و ناحیه بروز آن بستگی دارد.

خشکی یا درد کمر یا گردن ازجمله علائم شایع تنگی کانال نخاع است. ممکن است فرد در پا، دست یا بازو دچار ضعف یا بی حسی شود. اگر تنگی نخاع در قسمت کمر باشد، وضعیتی به نام سندرم دم اسب رخ می دهد. علائم این سندرم عبارت است از:

• درد و ضعف شدید پاها.
• بی اختیاری مثانه.
• بی حسی شدید پشت پاها و ران.
• تنگی کانال نخاع مهارت حرکتی و هماهنگی را تحت الشعاع قرار می دهد.

علائم تنگی مجرای نخاعی کمر

تنگی مجرای نخاعی کمر در ناحیه پشت تحتانی و در قسمت ستون فقرات اتفاق می افتد که می تواند علائم زیر را داشته باشد:

• درد در قسمت پا و گرفتگی عضلات آن هنگام ایستادن طولانی و یا پیاده روی
• احساس بی‌حسی در پا
• احساس سوزش در پا
• تحت تاثیر قرار گرفتن اعصاب قسمت مثانه و یا روده و بی اختیاری در دفع ادرار و مدفوع (در موارد حاد)

علائم تنگی مجرای نخاعی گردن

تنگی مجرای نخاع در گردن، در قسمت ستون فقرات گردن اتفاق می افتد و می تواند علائم زیر را به همراه داشته باشد:

• سردرد
• بی حسی و سستی ماهیچه ها
• از دست رفتن اعصاب کنترل کننده تعادل
• درد خفیف یا شدید

تست‌های تشخیصی برای تنگی کانال نخاعی

پرکاربردترین آزمایشات تشخیصی برای علت تنگی کانال نخاعی کمر عبارتند از:

• اشعه‌ی ایکس.
• اسکن ام آر آی.
• سی تی اسکن.
• میلوگرام.
• اسکن استخوان.
• تست نوار عصب و عضله.
• تست بلوک مفصل فاست.
• تست‌های آزمایشگاهی.
• آزمایش مایع مغزی نخاعی.
• دیسکوگرام
• الکترومیوگرافی.

درمان تنگی کانال نخاع

الف. درمان غیر جراحی

ارائه ورزش‌ها و تمرینات مخصوص به بیماران جهت جلوگیری از پیشرفت بیماری و درمان علائم آن استفاده از کمربند طبی یا لوازم ارتوپدی فنی حمایت کننده انجام فیزیوتراپی و آب درمانی درمان دارویی با ضد دردهای ساده یا داروهای ضد التهاب

• طب سوزنی

این روش درمان شامل تحریک مکان‌های خاصی بر روی پوست با انواع تکنیک‌ها است،که در اکثر موارد از سوزن‌های نازک، محکم و فلزی برای نفوذ در پوست استفاده می‌شود.

تحقیقات نشان داده است که درد پایین کمر، یکی از مناطقی است که در آن طب سوزنی برای افراد موثر واقع شده است.

• درمان دارویی

  درمان دارویی تنگی کانال نخاعی معمولاً با استفاده از چند گروه دارویی انجام می‌شود:

   

  1. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): از جمله معروف‌ترین این داروها می‌توان به ایبوپروفن (مانند موترین و ناپرین)، ناپروکسن (الێو) و آسپرین اشاره کرد. این داروها با کاهش التهاب در ناحیه تحت فشار، به تسکین درد کمک می‌کنند. 
  2. مسکن‌ها: داروهایی مانند استامینوفن (تایلنول) تنها بر کاهش درد متمرکز هستند و برخلاف گروه قبلی، اثر ضدالتهابی ندارند. توجه به این نکته ضروری است که مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌تواند عوارضی مانند زخم معده یا ایجاد مشکلات کلیوی و کبدی به همراه داشته باشد. 
  3. کورتیکواستروئیدها (داروهای استروئیدی): این داروها برای کاهش شدید تورم و التهاب اعصاب تجویز می‌شوند. یکی از روش‌های متداول مصرف، استفاده از بسته‌های خوراکی (مانند بسته‌های مدول) است که دوز دارو به تدریج در طی یک دوره ۵ روزه کاهش می‌یابد. مهم‌ترین مزیت این داروها، تأثیر سریع و تسکین درد تا ۲۴ ساعت است

در صورت درد شدید ممکن است تزریق استروئید به منطقه تنگی نخاعی و فشردگی عصب برای شما تجویز شود.

• تزریق

1. 1. تزریق استروئید اپیدورال:
      تزریق اپیدورال با حداقل تهاجم و شامل تزریق کورتیکواستروئید و عامل ضد درد بی‌حس کننده به فضای اپیدورال ستون فقرات برای کاهش تورم و التهاب اعصاب نخاعی است.
      حدود ۵۰ درصد از بیماران پس از تزریق اپیدورال، کاهش درد را احساس خواهند کرد، اما این تاثیرات موقتی خواهد بود. اگر تزریق استروئید مفید واقع شود، می‌توان آن را تا ۳ بار در سال انجام داد.
   2. تزریق مفاصل فاست:
      بلوک مفصل فاست با حداقل تهاجم و شامل تزریق کورتیکواستروئید و عامل ضد درد بی‌حس کننده به مفصل فاست، یا در داخل کپسول مفصلی و یا در بافت‌های اطراف کپسول مفصلی می‌باشد.
   3. انجام تزریق ترانس فورامینال:
      تزریق ترانس فورامینال بدون نیاز به بیهوشی عمومی و پس از بیحس کردن پوست در اتاق عمل انجام می شود و سیلهای شبیه یک سوزن نازک و بلند تحت مونیتور فلوروسکوپ به محل تنگی فرستاده می شود، پس از اطمینان از محل تزریق داروی مورد نظر تزریق شده و تنگی برطرف می گردد.
      یک ساعت پس از این کار بیمار با پای خود ترخیص می شود چند روز پس از این کاربیمار استراحت نسبی در منزل دارد.
      این کار تحت فلوروسکوپی انجام می شود. فلوروسکوپ وسیله‌ای است که توسط اشعه ایکس تصویر مستقیمی را از داخل بدن به ما می دهد.با این روش از عوارضی مانند تزریق داخل نخاع یا داخل عروق جلوگیری میشود.

تزریق ترکیبی از داروها به داخل فضای تنگ شده در کانال نخاعی سبب کاهش التهاب و از بین روتن تورم و کاهش فشار ایجاد شده در داخل کانال نخاعی میگردد و ترمیم قسمت‌های آسیب دیده شروع می‌شود و درصد موفقیت این روش در بیماران مبتلا به تنگی کانال خفیف تا متوسط بالای 70 درصد می باشد.

انجام آب درمانی و تمرینات ورزشی مخصوصی که بعد از تزریق به بیماران داده می شود از عود بیماری جلوگیری می نماید.

در بیمارانی که با این روش رو به بهبود مدروند تکرار این کار در فاصله زمانی 4 تا 6 هفته شرایط درمانی بهتری را فراهم کرده نیاز به جراحی را مرتفع میسازد.

استفاده از رادیوفرکونسی ستون فقرات در بیمارانی مشکل ارتروز گردن را همراه با تنگی کانال دارتد را میتواند سبب بهبود کامل بیماران گردد.

• کایروپراکتیک

کایروپراکتیک عموما روش بی خطری است و به تسکین درد کمک می کند. در صورتی که بیمار مبتلا به پارگی دیسک یا پوکی استخوان است، این روش با دقت بیشتری باید صورت بگیرد.
در این موارد، ماساژ ستون فقرات باعث تشدید علائم و بوجود آمدن آسیب دیدگی های دیگر می شود. تنظیم کاریروپراکتیک باعث تعادل سیستم عصبی، به حرکت درآوردن مجدد مفاصل و در اغلب مواقع کاهش علائم تنگی کانال نخاع کمر می شود.

استفاده از برنامه های ورزش های خمشی در کنار تنظیم کایروپراکتیک نتایج موفقیت آمیزی را به بار داشته است.
میزان تاثیرگذاری کایروپراکتیک در بهبود تنگی ستون فقرات کمر به عوامل مختلفی بستگی دارد. در حین انتخاب این روش درمانی تنگی کانال نخاع کمر، محدودیت زمانی و تجهیزاتی را باید در نظر گرفت.

ب. درمان های جراحی برای تنگی نخاع

گزینه های جراحی شامل برداشتن قسمت هایی از استخوان، قسمت های استخوانی مفاصل یا دیسک هایی که کانال نخاع و اعصاب نخاعی را تحت تاثیر قرار داده اند.

انواع جراحی برای رفع تنگی کانال نخاعی شامل موارد زیر است:

1- لامینکتومی (جراحی رفع فشار)
2- لامینوتومی
3- لامینوپلاستی
4- فورامینوتومی
5- جراحی فضاهای بین خارهای مهره ها
6- همجوشی یا فیوژن ستون فقرات

تمرینات ورزشی مناسب برای تنگی کانال نخاعی

ورزش‌ها جهت کاهش فشار روی نخاع در بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی شامل موارد زیر است.

بیمار به پشت می‌خوابد و هر دو پا را داخل شکم جمع می‌کند و ۵ شماره این وضعیت را نگه می‌دارد.

بیمار به پشت می‌خوابد و دراز نشست را انجام می‌دهد، فقط مطابق شکل سر و گردن را بلند می‌کند، بیشتر از این میزان تاثیر لازم کم می‌شود.

بیمار به پشت می‌خوابد و یک پا را تا ۹۰ درجه بالا می‌برد و این وضعیت را تا ۵ شماره نگه می‌دارد.

جمع‌بندی نهایی: زندگی بدون درد با تنگی کانال نخاعی ممکن است

همانطور که در این مقاله خواندید، تنگی کانال نخاعی اگرچه می‌تواند یک بیماری دردناک و محدودکننده باشد، اما خوشبختانه در بسیاری از موارد نیازی به جراحی‌های سنگین ندارد. طیف گسترده‌ای از روش‌های غیرتهاجمی و کم‌تهاجم، از فیزیوتراپی و تمرینات تخصصی گرفته تا تزریقات دقیق و هدفمند، می‌توانند به طور موثری درد شما را کاهش داده و کیفیت زندگیتان را بازگردانند.

نکته کلیدی این است که درمان باید به موقع و توسط متخصص مجربی انجام شود که بتواند دقیقاً منشاء درد شما را تشخیص داده و متناسب با شرایط خاص شما، بهترین پروتکل درمانی را طراحی کند.

دکتر سیامک مرادی، فوق تخصص درد
اگر شما یا عزیزانتان درگیر دردهای ناشی از تنگی کانال نخاعی هستید، جای نگرانی نیست. دکتر سیامک مرادی، فوق تخصص درد، با سال‌ها تجربه تخصصی در زمینه تشخیص و درمان غیرجراحی و کم‌تهاجم بیماری‌های ستون فقرات، می‌توانند به شما کمک کنند. ایشان با بهره‌گیری از پیشرفته‌ترین تکنیک‌های روز دنیا (مانند تزریقات دقیق تحت هدایت فلوروسکوپی، رادیوفرکوئنسی و …) و طراحی برنامه‌های درمانی شخصی‌سازی شده، این امکان را فراهم می‌کنند تا بدون تحمل دوران نقاهت طولانی و ریسک‌های جراحی باز، به زندگی عادی و بدون درد خود بازگردید.

فرصت زندگی بدون درد را از دست ندهید. همین حالا برای ارزیابی تخصصی شرایط خود و دریافت نوبت مشاوره آنلاین یا حضوری اقدام کنید.

[برای دریافت نوبت مشاوره و گفتگو با تیم تخصصی دکتر سیامک مرادی اینجا کلیک کنید.]

دکتر سیامک مرادی

عضو هیات مدیره انجمن درد ایران و عضو انجمن جهانی درد امریکا (IASP) می باشم. همچنین عضو کارگروه ستاد سلولهای بنیادی نهاد ریاست جمهوری نیز هستم. در حوزه های مختلف کنترل و درمان انواع دردهای بدن به بیماران و مراجعه کنندگان خدمات ارائه میکنم.

مطلب قبلی

متخصص درد کیست؟ + بررسی کامل وظایف، روش های درمان و ویژگی های یک پزشک خوب

Read More

مطلب بعدی

فتق دیسک کمر: از علائم هشداردهنده تا جدیدترین روش‌های درمان [راهنمای کامل]

Read More